Ontwerpfouten in het geldsysteem

De kritiek op het geldsysteem neemt steeds meer toe. Dankzij filmpjes als Impossible Hamster, The Story of Stuff en Money as Debt is de complexe, achterbakse economische realiteit voor een groot publiek toegankelijk. Toch is daarmee niet alles gezegd: onderstaande ontwerpfouten zijn nog niet helemaal uitgeplozen. Wat is er nog meer mis met het geld en hoe we ermee omgaan?

Inhoud:

1. Al het geld is een schuld – het is oplichterij
2. De economie is een lintworm – recycling is niet ingebouwd
3. De geldeenheid is van elastiek
4. Drie problemen in één keer oplossen

1. Al het geld is een schuld

Eigenlijk zijn dit twee problemen. Ten eerste: al het geld op de planeet is ooit ontstaan toen het als een schuld werd geboren. Dit betekent dat de rente die je betaalt op je schulden, altijd weer moet worden terugbetaald met de schuld die een ander na jou moet maken. Een vicieuze cirkel, waardoor de rijken – de uitvinders van het geld – elke dag rijker worden en de rest van de planeet elke dag meer cschuld krijgt.

Het tweede probleem is de rente-op-rente, waardoor je op een grote, langlopende schuld veel meer rente moet betalen dan het oorspronkelijke bedrag. In het eerste jaar van een hypotheek betaal je net zoveel rente terug als het bedrag dat de bank oorspronkelijk in kas had voor je lening –  de rest van het geld werd geboren als schuld.

Rekenvoorbeeld laat zien hoe het werkt

Je neemt een hypotheek van € 100.000.-. Als de bank dat geld naar je rekening overmaakt, gebruiken ze daarvoor € 5.000.- geld dat ze al hadden liggen (de rentewinst op een vorige klant). De rest, € 95.000.- wordt nieuw gemaakt met een druk op de knop. Dit is het systeem van geldschepping of geldcreatie.

Als je nu jaarlijks 5% rente moet betalen en je betaalt dan in 20 jaar lang de schuld af (een vereenvoudiging van de werkelijke hypotheekvorm maar wel wat eenvoudiger te berekenen) dan betaal je uiteindelijk 100.000 * (1 + 0,05)^20 = € 265.329,77. De ton die je had geleend (geel) plus anderhalve ton rente (blauw). Vraag je nu af, hoe je in ‘s hemelsnaam aan dat blauwe geld moet komen, als het niet eerst door een ander is opgehoest, die het ook heeft moeten lenen, met een schuld, met rente. Immers: ook jouw blauwe rente-geld kan alleen worden geboren als schuld.

Conclusie uit het rekenvoorbeeld

Een beetje een ingewikkeld verhaal maar het komt neer op het volgende:

• Je betaalt het eerste jaar al net zoveel rente (5% van een ton) als het bedrag dat de bank oorspronkelijk had liggen. Oftewel: je wordt opgelicht.
• De enige manier om de rente terug te betalen is om aan meer geld te komen dan je had geleend. Hoe komt dat geld de wereld in? Een ander moet daarvoor een schuld aangaan – ook opgelicht-  en jij moet dat geld dan zien te verdienen. Wij werken natuurlijk wél hard voor ons geld, want wij moeten telkens lenen. Degenen die dit spel hebben uitgevonden, liggen op een strandstoel op Bermuda en daar horen we nooit meer over.
• Vraag je nu af waarom Duitsland al jaren het rijkste land is van de EU en hoe het toch komt dat Griekenland keer op keer op de rand van – of over - faillissement staat?
• Kortom: Ontwerpfout nummer  1: geld is gewoon pure oplichterij.

2. De economie is een lintworm

Hoe werkt de bedrijfskolom?

Goed, het ontstaan van geld is dus een drama op zich, maar wat we ermee gaan doen is niet veel beter. Het filmpje  The Sory of Stuff legt het verhaal van de bedrijfskolom wel erg duidelijk uit. Je kent het idee uit de economie-les: van grondstoffen maakt een bedrijf een product, verkoopt het door aan volgende bedrijven tot het uiteindelijk bij de consument komt. En hier houdt de oeroude bedrijfskolom op. The Story of Stuff laat zien dat het product niet echt wordt weg-gegooid, maar dat het afval is. Het is net een lintworm: het economisch systeem maakt grondstoffen op en laat afval achter, terwijl de patient (de planeet) telkens zieker wordt.

Hoe beweegt het geld in deze bedrijfskolom?

Maar kijk nu eens naar de geldstroom door deze lintworm. Die gaat tegen de richting van de producten in. Wat gebeurt er als de lintworm zijn afval achter laat? Hee, dat is gratis, of, er gaat tenminste geen geld achteruit de lintworm in. Geld terug voor je afval krijg je niet. Toch moet de consument de volle mep voor het product betalen.

Ook aan de kop van de worm, waar hij de grondstoffen van de planeet opvreet, wordt er ook niet gedokt. Nou ja, een vergunningkje hier en daar, maar in principe is visserij, landbouw, mijnbouw, bosbouw (waarom eindigen die woorden trouwens op “bouw”, het is toch roof) gewoon gratis. Een reden om zuinig te doen met je grondstoffen is er dan dus ook niet. En dat blijkt.

Het geld in de bedrijfskolom gaat óók niet rond

ALs het geld in de bedrijfskolom echt rond zou gaan, tegen de richting van de producten in, dan zou er dus gelijk worden gerecycled. Maar bij het winnen van grondstoffen en bij het weggooien komt eigenlijk geen geld kijken. Het geld valt dus uit zijn gesloten cyclus. En dus is recycling niet ingebouwd in het geldsysteem zelf.

Ontwerpfout 2: het economisch systeem is een lintworm en moet daarom rond (cyclisch) worden gemaakt, zodat je recycling inbouwt in het economisch systeem zelf.

3. De geldeenheid is van elastiek

Geld is niet alleen pure oplichterij en heeft recycling niet ingebouwd in zijn systeem, maar het is ook heel erg nep. Niemand weet wat geld werkelijk waard is, hoeveel een Euro of Dollar echt “is”. Dat is gek, want de natuurkundige eenheden zijn netjes door Napoleon opgenomen in het Systeme International.

Al deze eenheden in het SI-stelsel zijn strak gedefinieerd. De meter is een stok van -jawel- een meter in een kluis in Parijs. Een liter is een doos van 10 x 10 x 10 cm. Een kilo is een liter water. En zo, maar iets lastiger, zijn ook de Joule, de Watt en de Volt vastgelegd, zodat je weet wat wat is. Eerst definiëren, daarna kun je ermee gaan werken.

De economisch eenheden, zoals de Euro, de Dollar, de Yen zijn niet gedefinieerd, niet vastgelegd. Dat heeft al heel wat economische en politieke instabiliteit veroorzaakt. Er zijn al vele pogingen gedaan om geld “ergens” aan te koppelen: goud, zilver of andere munten. Maar dat is allemaal niet houdbaar gebleken omdat de Markt de waarde bepaalt.

De Markt, de Heilige Graal van de Kapitalistische Markteconomie, bepaalt zelf de waarde van zijn eenheden van seconde tot seconde. Dit is de gekheid op een stokje: om de waarde van onze planeet te meten laten ze ons met geld rekenen, maar terwijl we wat doen, wordt dat geld zelf meer en weer minder waard. De betere economen weten dat natuurlijk wel, maar zijn zij in staat om het probleem ook op te lossen?

Trouwens, dat het geld niet goed is gedefinieerd was al jarenlang duidelijk met de vele pogingen om een groen BBP te berekenen. Bossen zijn meer Euro’s waard als ze zijn gekapt. We verdienen eraan als iemand in het ziekenhuis komt, want dat levert geld op. Negatieve dingen tellen positief mee, maar wie kijkt daar nog van op, als je rekent met een elastieken eenheid?

Probleem 3:  geld is een ongedefinieerde eenheid en dat is erger dan het lijkt.

4. Drie problemen in één keer oplossen

Tot nu toe probeerden economen om dit soort problemen ad-hoc op te lossen. Afval? statiegeld proberen. Een tax. Grondstoffen uitgeput? Een land binnenvallen die ze nog heeft. Koers van je munt te hoog of te laag? Ga zelf meetrekken aan het elastiek op de kapitaalmarkt.

Met Kleureneconomie is er een aanpak om al deze problemen in één ontwerp strak op te lossen. Geldcreatie wordt net zo eerlijk en rentevrij als ademhalen. We werken in een cyclische economie, waarin recycling sterk wordt aangemoedigd maar niet verplicht is. En waarin de waarde van de eenheden is gedefinieerd zodat we weten waar we mee rekenen.

Links

•  http://www.fairbanking.nl/systeemfouten.html